Cortico-respondieve of aseptische meningitis bij grote honden

INLEIDING

Cortico-respondieve meningitis of aseptische meningitis is een aandoening van de hersenvliezen die voornamelijk gezien wordt bij opgroeiende honden.
Het is een aandoening die zich kenmerkt door het plots ontstaan van hevige pijnlijkheid en onwil om te bewegen, vaak gepaard gaande met hoge koorts en lusteloosheid.
De precieze oorzaak is nog niet achterhaald, maar er lijkt een genetische predispositie te zijn, daar de aandoening vaker gezien wordt in bepaalde lijnen van Berner Senners, Beagles, Boxers en Duitse korthaar pointers. Het wordt af en toe ook bij andere rassen gezien.

OORZAAK

Zoals boven aangehaald is de oorzaak van de ontstekingen nog niet achterhaald. Dit heeft ook geleid tot een plethora aan benamingen van de aandoening. Men vindt in de literatuur verscheidene synoniemen terug, zoals steroïd responsieve meningitis, necrotiserende vasculitis, suppuratieve, steriele of aseptische meningitis.

Cortico-respondieve meningitis of aseptische meningitis is een immuun-gemedieerde ontsteking van de meningen (hersenvliezen) en de arteriën (bloedvaten) van de hersenvliezen, waarbij antistoffen (IgG, IgM en IgA) gevormd worden in het cerebrospinaal vocht (CSV, hersenvocht).
Dit lijkt een lokale reactie te zijn, die er ook voor zorgt dat er (via de chemotactische factor IL-8) ontstekingscellen (neutrofielen) aangetrokken worden, die de ontstekingsreactie verergeren en de hersenvliezen en de bloedvaten aantasten.
De reden waarom deze ontstekingsreactie zo plots verschijnt is onduidelijk. Er wordt op dit moment onderzocht of de ontsteking het gevolg is van genetische factoren die het immuunsysteem aansturen en of ze het gevolg kunnen zijn van het gebruik van herhaalde vaccinaties met multivalente levend verzwakte vaccins.

KLINISCHE SYMPTOMEN

De aandoening wordt het meest gezien bij jong volwassen dieren van de grotere rassen, en uit zich meestal tussen de leeftijd van 8 tot 18 maanden, hoewel de leeftijdsgrens kan variëren van 4 maanden tot 7 jaar oud.


Barney, een 5 maanden oude Berner Senner heeft eerst een infectie met parvo overleefd en nu is hij in de kliniek omdat hij een Cortico-respondieve meningitis heeft. Hij kwam binnen met koorts (40°C), plat liggen en overal pijn bij de minste aanraking.

De meest opvallende symptomen van Cortico-respondieve meningitis of aseptische meningitis in het acute stadium zijn hoge koorts (39,5 tot 42 graden Celsius), nekstijfheid, nekpijn, rugpijn en overgevoeligheid, waarbij de dieren met een opgetrokken rug staan en hun eetlust kunnen verliezen.
Als de aandoening onbehandeld blijft gaat het over tot de atypische chronische vorm waarbij steeds ergere neurologische uitvalsverschijnselen ontstaan met ongecoördineerde overdreven bewegingen, coördinatiestoornissen en verlammingsverschijnselen.

DIAGNOSE

De diagnose van Cortico-respondieve meningitis of aseptische meningitis wordt gesteld door middel van de klinische symptomen, bloedonderzoek en het onderzoek van het cerebrospinaal vocht.

Bloedonderzoek :

  • Een ontstekingsbeeld met een linksverschuiving van de perifere neutrofielen
  • Verhoogde bezinkingstijd van de rode bloedcellen
  • Een verhoging van de IgA concentratie in het serum (>122 microgram/ml, normaal 10-100 microgram/ml) is sterk indicatief

Onderzoek van het CSV :

  • Vermeerdering van het aantal witte bloedcellen, waarbij in de acute fase de neutrofielen domineren
  • Licht tot sterk verhoogde toename van eiwitten in het CSV
  • Een toename van de IgA concentratie (>0.8 microgram/ml, normaal <0.2 microgram/ml) is sterk indicatief
  • Bacteriële (aëroob/anaëroob) en schimmelkweken van CSV

Vooral de combinatie van verhoogde IgA concentraties en serum en CSV is nuttig in atypische gevallen, daar andere soorten ontstekingen van de hersenvliezen enkel een stijging van IgA in het hersenvocht laten zien.

BEHANDELING EN PROGNOSE

Een zo spoedig mogelijke diagnose verbetert het succes van de behandeling.
De behandeling kan soms maanden in beslag nemen, met een gemiddelde van zo’n 6 maanden.

Er wordt gestart met prednisolone volgens een immunosuppressief schema.

  • De eerste 2 dagen prednisolon 4 mg/kg een maal daags, dan 2 weken 2 mg/kg, dan 2 weken 1 mg/kg, dan 2 weken 0.5 mg/kg.
  • Daarna wordt overgegaan op 0.5 mg/kg om de andere dag de zogenaamde "alternated day therapy".
  • De behandeling wordt stopgezet na 6 maanden als de klinische symptomen zijn verdwenen en de hoeveelheid witte bloedcellen en IgA in het bloed en CSV zijn gedaald. Er is echter vaak nog een lichte verhoging van de IgA waarden ondanks de immunosuppresieve therapie in het bloed en in het CSV.

De meeste dieren genezen volledig, echter een deel hervalt maar herstelt volledig na een tweede prednisolone behandeling. De meeste dieren zijn klachtenvrij vanaf dat ze de leeftijd van 2 jaar hebben bereikt.
Een klein gedeelte hervalt meermaals en zal levenslang op een corticosteroïden behandeling blijven. Oudere honden met hoge IgA titers in het CSV en frequente hervallen lijken een langere therapieduur nodig te hebben en hebben een ongunstigere prognose voor de langere termijn.