Anesthesie – Recovery van het dier

De recoveryperiode begint wanneer de concentratie van het anestheticum in de hersenen begint te dalen. De manier waarop het anestheticum de hersenen en het bloed verlaat varieert naargelang het anestheticum.

  • De meeste injecteerbare geneesmiddelen worden verwijderd uit de bloedbaan door de lever en ondergaan daar metabolisatie door enzymen. De metabolieten worden uitgescheiden via het urinair stelsel. Sommige geneesmiddelen ondergaan geen metabolisatie door de lever en worden onveranderd uitgescheiden door de nieren.
  • In het geval van kortwerkende thiobarbituraten daalt de spiegel van het anestheticum in de hersenen snel omdat het anestheticum snel herverdeeld wordt naar andere weefsels, voornamelijk het vetweefsel en de spieren.
  • Inhaleerbare anesthetica worden hoofdzakelijk geëlimineerd via het ademhalingsstelsel. De moleculen van het anestheticum verlaten de hersenen, komen eerst in de bloedbaan en vervolgens in de longblaasjes terecht en worden op die manier uitgeademd.

Hoe dit ook bereikt wordt, de recovery kan in vele opzichten gezien worden als het tegenovergestelde van de inductie. Gevoeligheid voor pijn, spiertonus en reflexen worden geleidelijk herwonnen naarmate het bewustzijn terugkeert.

Dus de recovery of ontwakingsperiode is de periode tussen het stoppen met de toediening van anesthetica (zowel injecteerbare als inhaleerbare) en het in staat zijn van het dier te staan en te wandelen zonder hulp.

De lengte van de recovery is afhankelijk van verschillende factoren:

  • De lengte van de anesthesie: als algemene regel geldt, hoe langer de periode van toediening van anesthetica, hoe langer de verwachte recoveryperiode.
  • Het type anestheticum en de toedieningsweg: dieren waaraan inhaleerbare anesthetica werden toegediend zoals isofluraan vertonen in het algemeen langere ontwakingsperiodes dan dieren waaraan injecteerbare anesthetica zoals barbituraten en ketamine werden toegediend.
  • De conditie: langere recoveryperiodes worden gemeld bij dieren welke lijden aan een verzwakkende ziekte.
  • De lichaamstemperatuur: verlengde recovery wegens vertraagde metabolisatie en excretie van anesthetica.
  • Het ras: sommige hondenrassen zoals greyhounds, afghaanse windhonden, whippets, … vertonen lange ontwakingsperioden bij bepaalde anesthetica, in het bijzonder barbituraten.

Een dier ontwakende uit algemene anesthesie doorloopt achtereenvolgens dezelfde anesthesiestadia welke werden ervaren tijdens inductie, uiteraard in omgekeerde volgorde. Naarmate het dier overgaat van een diepte tot lichte anesthesie, veranderen de vitale functies en de reflexen op een voorspelbare manier. Hart-, ademhalingsfrequentie en ademhalingsvolume stijgen. Reflexen die afwezig waren zoals de slikreflex, terugtrekreflex, … keren terug en nog aanwezige reflexen worden sterker. Het dier kan beginnen trillen, slikken, kauwen of proberen slikken. Kort na het verschijnen van het slikken zal het dier normaal tekenen van bewustzijn beginnen te vertonen, inclusief gewillige beweging van het hoofd of poten, knippering van de ogen en vocalisatie.

Deze periode is vooral de verantwoordelijkheid van onze dierenarts-assistenten. Complicaties en sterfte kunnen optreden gedurende deze periode, zelfs bij dieren waarbij de inductie en onderhoudsperiode vlekkeloos zijn verlopen. Daarom hebben wij een dierenarts-assistente die deze patiënten niet uit het oog verliest, begeleidt en controleert tijdens deze periode. De recovery van de dieren gebeurt in onze ruime hospitalisatieruimte waar het dier continue in de gaten kan worden gehouden en waar een emergency kit, toestellen voor monitoring en zuurstof onmiddellijk beschikbaar zijn.

De plichten volgens het protocol waaraan onze assistente zich moet houden zijn:

  • Monitoring van de vitale functies
    Vitale functies moeten elke 10 minuten geëvalueerd worden tijdens de ontwakingsperiode. Bijzondere aandacht gaat naar de kleur van de slijmvliezen, de CVT en de ademhaling. Toestanden zoals shock, bloeding, hypoglycemie en hypothermie kunnen optreden en dienen zo snel mogelijk behandeld te worden. Het is dan ook héél belangrijk dat de patiënt in het oog gehouden wordt voor problemen zoals braken, beroertes, laryngospasmen en ademnood.
  • Extubatie
    De endotracheale tube wordt verwijderd wanneer de patiënt de slikreflex vertoont. Dieren die bewegingen uitvoeren met hun hoofd of ledematen, die trachten te kauwen op de tube of waarbij de tong spastische bewegingen vertoont, zijn dichtbij bewustzijn en dienen geëxtubeerd te worden, zelfs indien de slikreflex nog niet is waargenomen. Één grote uitzondering op de algemene regel zijn de brachycefale honden (kortsnuitig): wij wachten op de extubatie totdat de hond in staat is zijn hoofd zelfstandig recht te houden. Dit omdat vroegtijdige extubatie bij deze dieren aanleiding kan geven tot significante ademhalingsnood.
    Ook bij katten wordt de endotracheale tube verwijderd bij tekenen van nakende ontwaking, zoals slikken, ooglidreflex en bewegingen van het hoofd, de poten en de staart.
  • Toediening van zuurstof
    Indien mogelijk kan vlak na de stopzetting van de toediening van anestheticum zuurstof worden verstrekt gedurende enkele minuten dmv de endotracheale tube of via een masker.
  • Stimulatie van de patiënt
    In sommige gevallen kan het ontwaken bespoedigd worden door zachte prikkeling van de patiënt. Dit doen wij op volgende manieren: er tegen praten, het in de tenen knijpen, het openen van de mond, het zachtjes bewegen van de poten of het wrijven over de borstkas. Dit type van stimulering verhoogt de informatieoverdracht naar het reticulaire activatiecentrum, de zone in de hersenen welke verantwoordelijk is voor het behouden van het bewustzijn bij het wakkere dier, vermoedt men dat het stimuleren ervan, wakker worden bevordert.
    Ook worden de dieren elke tien à vijftien minuten gedraaid en dit om in de lager gelegen delen opstapeling van bloed, inclusief de long, te vermijden.
  • Geruststelling van de patiënt
    Onze assistenten houden er altijd rekening mee dat het dier totaal geen idee heeft welke omstandigheden hebben geleid tot de gedesoriënteerde toestand waarin hij zich momenteel bevindt. Rustig, kalm en geruststellend handelen staat bij ons primair.
    Men onderneemt verschillende stappen om ongemak te minimaliseren tijdens de recovery. Alle strikken waarmee het dier op de operatietafel werd gefixeerd kunnen losgemaakt worden vooraleer het dier wakker wordt. Ook bijkomende handelingen zoals het aanleggen van een verband, het plaatsen van een drainage of het uitvoeren van urinaire katheterisatie zijn reeds voltooid voor het ontwaken. Wel houden wij de veneuze toegang ter plaatse, maar deze wordt bedekt door een verband rond de poot. We houden deze terplaatse omdat een katheter immers een gemakkelijke toediening van vloeistoffen en geneesmiddelen toelaat indien de toestand van het dier dit vereist tijdens de verdere recovery of herstel.
  • Algemene verzorging
    Dit houdt o.a. in de toediening van warmte aan elke patiënt. Dit gebeurt bij ons dmv infra-roodlampen of warmwaterkussens. Voedsel en water worden niet verstrekt in het hok aangezien er gevallen bekend zijn van wakker wordende dieren welke gestikt zijn in voedsel of verdronken in water. Sommige patiënten zijn snel in staat tot drinken eenmaal ze zelfstandig kunnen rechtstaan; de meeste dieren vertonen weinig eetlust de eerste uren na de operatie. Braken tijdens de recovery kan optreden, maar aangenomen dat het dier bij bewust zijn is, is het zelden gevaarlijk.
  • Voorkomen van zelfverwonding
    Sommige patiënten doorlopen een periode van opwinding voordat ze volledig tot bewustzijn komen. Deze periode is gekenmerkt door vocalisatie, hyperventilatie, slaan met de kop en snelle peddelende bewegingen met de voorpoten. Van tijd tot tijd zal een dier gedesoriënteerd lijken en kan het bijten op zijn poten of krabben in zijn gezicht. We spreken in deze gevallen van een stormachtige recovery, welke gewoonlijk snel verdwijnt, maar nauwgezette observatie is noodzakelijk om zelftrauma, opening van de chirurgische wonde of verwijdering van medisch materiaal te vermijden.

Comments are closed.