Het Syndroom van Horner

Het syndroom van Horner is een, meestal éénzijdige, oogafwijking. Het wordt veroorzaakt door beschadiging(en) van zenuwbanen, zowel centraal (in de hersenen) als perifeer (in het ruggenmerg en in de zenuwen die het oog aansturen).

Het syndroom van Horner is gekenmerkt door :

  • De pupil die vernauwd is (miosis).
  • Het derde ooglid dat voor het oog komt te zitten.
  • De oogbol die naar achteren in de oogkas geduwd wordt.
  • Het bovenste ooglid dat naar beneden hangt.
  • De huid die warmer is thv het oor en de neus op de aangetaste zijde.

 
Een hond met het syndroom van Horner op het linker oog.

De symptomen komen door een beschadiging aan het autonome zenuwstelsel. Het autonome zenuwstelsel wordt onderverdeeld in een orthosympatisch en een parasympatisch deel.

  • Het orthosympatisch zenuwstelsel bevordert een toestand van het lichaam waarin activiteiten zoals lichamelijke inspanning mogelijk zijn (Fight and Flight).
    Het orthosympatisch deel zorgt onder andere voor een hogere hartslagfrequentie, verwijding van de bloedvaten in de spieren en een hogere ademfrequentie, maar remt de spijsvertering. Wanneer het lichaam in rust is, wordt de spijsvertering actief.
    Bij het orthosympatische zenuwstelsel worden impulsen vanuit het ruggenmerg via de grensstrengen naar de organen geleid. Grensstrengen zijn twee reeksen van ganglia links en rechts van de wervelkolom. Vanuit deze ganglia lopen zenuwen naar de organen.
  • Het parasympatisch zenuwstelsel zorgt voor een toestand van rust in het lichaam, waarbij omstandigheden gecreëerd worden die opbouw van weefsel en herstelmechanismen van het lichaam bevorderen.
    Het parasympathische zenuwstelsel zorgt onder andere voor een grotere productie van verteringssappen, een snellere darmbeweging, verwijding van de bloedvaten naar het spijsverteringsstelsel en een snellere nierwerking. Het verlaagt onder andere de hartslagfrequentie en ademfrequentie.

De beschadiging van het autonome zenuwstelsel kan komen door verschillende oorzaken :

  • De perifere vorm komt het meest voor en meestal wordt deze vorm veroorzaakt door een middenoorontsteking of door ontstekingen of tumoren in de oogkas. Daarnaast wordt ook gedacht aan (niet herkend) trauma door bijvoorbeeld het rukken aan de lijn.
  • Bij de kat kan een lymfosarcoom (kwaadaardige tumor), ter hoogte van de borstingang of in de borstholte zelf, oorzaak zijn van een Horner syndroom.
  • Meestal echter kunnen we geen duidelijke oorzaak vinden en is er dus sprake van een 'idiopathische' Horner.

Diagnose/Behandeling

Zowel voor het stellen van de diagnose als voor de verdere therapie maken we gebruik van Adrenaline (1%)-oogdruppels of Phenylephrine (10%)-oogdruppels.

Bij een patiënt die we verdenken van het syndroom van Horner druppelen we één van beide middelen in het oog. Als de symptomen binnen 30 minuten verdwijnen (de pupil wordt groter en het oog komt weer normaal in de oogkas te liggen), dan hebben we te maken met het syndroom van Horner en mag worden aangenomen dat het om een perifere beschadiging gaat.


Een kat met het syndroom van Horner op het rechter oog.

De behandeling kan worden doorgezet door het aangedane oog 2–3 maal daags te druppelen gedurende 4–6 weken, waarna de symptomen in het algemeen vanzelf zullen verdwijnen.

Prognose

Bij een goede reactie op de druppels is de prognose gunstig.
De verschijnselen zullen vanzelf verdwijnen. Indien er te traag of helemaal geen verbetering van de symptomen optreedt, dan is de beschadiging waarschijnlijk meer centraal gelegen en is de prognose minder goed.
Het blijft wel belangrijk om naar onderliggende oorzaken te zoeken, en deze indien mogelijk behandelen.