keer terug naar de vorige pagina

Het syndroom van Cushing bij de hond

Dit is een ziekte bij de hond waarbij de bijnierschors een te grote hoeveelheid cortisol, een steroïde hormoon, produceert.

De bijnieren zijn de 2 kleine klieren die naast de nieren liggen.

Foto 1 : De ligging van de bijnieren tov de nieren.
Foto 2 : Een tumor thv de bijnier geeft sterk vergrote bijnieren. Dit is de bijnier van een Yorkshire Terrier met de ziekte Cushing.

1. Oorzaak

De oorzaak van die te hoge concentratie aan cortisol is ofwel een tumor aan de bijnier ofwel een tumor aan de hypofyse.

Tumor thv de bijnier, in 15% van de gevallen

De bijnier bestaat uit een bijnierschors en een bijniermerg.

De bijnierschors levert een aantal verschillende hormonen met eenzelfde chemische structuur. Deze kenmerkende structuur kennen we onder de naam steroïden. De hormonen van de bijnierschors noemen we in het algemeen corticosteroïden of kortweg corticoïden.

Hier zie je de schors (cortex) en het merg (medulla)

We onderscheiden een drietal groepen van bijnierschorshormonen:

de mineralocorticoïden. Het woord zegt het zelf, deze hormonen regelen de minerale evenwichten in het lichaam, zoals het aldosteron, dat werkzaam is in de nieren. Indirect regelen deze hormonen dus ook enigszins de waterhuishouding. Bij afwijkingen gaat er waterretentie zijn in het lichaam (ophouden van water).
de glucocorticoïden. Deze hormonen werken glucose besparend en zorgen voor de verbranding van vetten en aminozuren.
de geslachtshormonen. In de bijnierschors wordt (onafhankelijk van het geslacht) een kleine hoeveelheid van elk der geslachtshormonen aangemaakt, zowel de vrouwelijke geslachtshormonen als de mannelijke geslachtshormonen.

Tumor van de hypofyse, in 85% van de gevallen

De hypofyse of pijnappelklier is een piepklein hersenaanhangsel dat in een uitsparing van de schedel op de bodem van de hersenen ligt.
Het is een klier die veel hormonen afscheidt waaronder ACTH. Deze ACTH stimuleert de bijnierschors om cortisol te produceren. Dus als er een tumor is van de hypofyse gaat de concentratie aan ACTH stijgen waardoor ook onrechtstreeks de concentratie aan cortisol gaat stijgen.

2. Hoe het verschil zien tussen hypofyse afhankelijke cushing en een tumor van de bijnier?

Om het verschil te maken tussen een Cushing die veroorzaakt is door een tumor van de bijnier of door een tumor thv de hypofyse in de hersenen moeten we een aantal testen doen.
Voor deze testen moet de hond een dag op de kliniek blijven. We hebben een keuze uit een drietal testen.

Lage dosis dexamethasone suppressie test

Deze test is gebaseerd op het feit dat je bij het syndroom van Cushing te maken hebt met een verminderde gevoeligheid voor de terugkoppeling van de glucocorticosteroiden.
In deze test wordt 0,01 mg/kg dexamethasone IV toegediend na een eerste bloedname. De tweede bloedname voor controle van de cortisolwaarde wordt 8 uur na toediening van de dexamethasone genomen.
Bij gezonde honden zal het plasma cortisol onderdrukt zijn (< 40 nmol/L) door een verminderde productie van ACTH.
Bij honden met Cushing is de gevoeligheid voor de feedback afwezig (bij bijnierschorstumor) of verminderd (bij hypofyse tumor) en blijft de cortisol waarde hoog (> 40 nmol/L).
De nadelen van deze test zijn van praktische aard, in casu het nemen van 2 bloedmonsters met een interval van 8 uur en het intraveneus toedienen van dexamethasone.
Hoge dosis methasone suppressie test in combinatie met de cortisol/creatinine verhouding in de urine

Door het bepalen van de uitscheiding van cortisol via de urine krijgt men een goed beeld van de cortisol productie door de bijnier, waarbij de fluctuaties in de plasmawaarden worden vermeden. Inderdaad, het uitgescheiden cortisol wordt via glomerulaire filtratie verzameld in de blaas waar het pas na een paar uur wordt uitgescheiden en dus een gemiddelde waarde geeft.

Om de cortisol/creatinine verhouding in de urine te bepalen wordt gedurende 2 (voor diagnose) of 3 (voor bijkomende differentiatie) opeenvolgende dagen de ochtendurine thuis door de eigenaar verzameld.
De diagnose hyperadrenocorticisme kan gesteld worden indien het gemiddelde van de eerste 2 waarden (cortisol waarde op dag 1 en dag 2) groter is dan15 x 10⁶ µmol per liter.

Na het verzamelen van het tweede urinestaal wordt de eigenaar gevraagd om een hoge dosis dexamethasone (0,1 mg/kg LG) oraal toe te dienen en dit verdeeld over 3 tijdstippen met 8 uur interval.
Bij een daling van de cortisol-waarde in het derde staal > 50% heeft men te maken met een hypofysetumor (minder secretie van ACTH en dus van cortisol). Een waarde < 50% kan een hypofyse- of een bijnierschorstumor zijn.
ACTH-stimulatie test

Met de ACTH-stimulatietest wordt een bepaald deel van het hormoonsysteem gestimuleerd. Zo wordt gemeten of de bijnieren voldoende hormonen kunnen produceren. Bij deze test krijgt de hond een injectie met het hypofysehormoon ACTH toegediend, waardoor een deel van het hormoonsysteem wordt gestimuleerd. Hierna wordt gemeten of de bijnieren na deze injectie voldoende hormonen kunnen produceren.

De test gaat als volgt
1. Om 9 uur 's morgens bloedstaaltje nuchter.
2. 0.25 mg ACTH (Synacthen) wordt IV gespoten.
3. Een tweede bloedstaal wordt genomen na 1 uur.

Interpretatie

Normale honden gaan een cortisolstijging hebben boven de 450nmol/L.

Bij honden met een hypofyse afhankelijke cushing gaat de cortisol overdreven stijgen, tot meer dan 600 - 1.000 nmol/l.

Bij honden die een bijnierafhankelijke cushing hebben gaan praktisch niet stijgen in cortisol en blijft de cortisol rond de basale waarde van 250 nmol/L hangen.

3. Symptomen

Honden met dit syndroom kunnen de volgende symptomen hebben

Polyurie (teveel plassen, binnen plassen)
Polydipsie (teveel drinken, meer dan 100 ml/kg/24 uur)
een gezwollen buik (door vergrote lever en vocht vasthouden)
haarverlies op de flanken, kleurverandering van de vacht
spierverzwakking (door de mineralocorticosteroiden die gestegen zijn)
algehele verslechtering

4. Diagnose

door o.a bloedonderzoek en urineonderzoek

in het bloedonderzoek zien we dat bepaalde enzymen (AF, AST, ALT) extreem hoog kunnen stijgen.
in de urine laten we de verhouding cortisol/creatinine bepalen, en als deze verhouding groter is dan 15 * 10⁶ µmol per liter dan spreken we van Cushing.

4. behandeling